Chodź, opowiem Ci historię… W ramach cyklu „Chodź opowiem Ci historię”
Dziś przedstawiam znany wszystkim mieszkańcom pewien dom na Białej Dolinie.
Historia budynku MOKSiAL Kto chodził tu do szkoły?
Historia tego budynku rozpoczyna się w 1900 roku, kiedy to podjęto decyzję o wybudowaniu większej szkoły dla dzieci z Białej Doliny. Obiekt nowoczesny, z przestronnymi salami i dużymi oknami, zaspokajał potrzeby dzieci ewangelików, gdyż im był dedykowany.
Nie jest wykluczone, że w tym miejscu stał wcześniej budynek szkolny. W księdze archiwalnej dotyczącej szkolnictwa z XVII wieku jest mowa o szkole umiejscowionej nad hutą Preusslera, więc miejsce odpowiadałoby tej lokalizacji.
Zanim jednak dzieci zaczęły uczęszczać do nowej szkoły, chodziły do budynku powstałego w 1823 roku przy ul. Partyzantów 2. Po przeniesieniu uczniów budynek służył jako przedszkole aż do końca wojny. Jest to najstarszy zachowany budynek szkolny w Szklarskiej Porębie,dziś dom prywatny.
W materiałach archiwalnych znalazłam informację, że przy hucie szkła Preusslera na Białej Dolinie, założonej w 1617 roku, powstała na początku XIX wieku szkoła rysunku dla młodych szklarzy. Przy szkole znajdowała się zagroda zoologiczna "Białka" miała swoje zoo. Uczniowie uczyli się rysunku, obserwując żywe zwierzęta.
Szkołę tą z wyróżnieniem ukończył Franz Pohl, późniejszy dyrektor Huty Józefiny. Dzięki swoim zdolnościom przekonał Preusslera, że będzie dobrym mężem dla jego jedynej córki Amelii. Ślub zawarto w 1839 roku. Na wesele, zgodnie z tradycją, zaproszono wszystkich mieszkańców , ponad 1800 osób!
W 1883 roku funkcjonowało sześć szkół: trzy katolickie i trzy ewangelickie. Łącznie uczęszczało do nich 690 uczniów.
Wracając do SP2 na Białej Dolinie , budynek szkoły po wojnie zaczął funkcjonować dopiero w 1955 roku . Nie wiadomo, jakie miał przeznaczenie przez pierwsze dziesięć lat, być może wymagał remontu. Szkoła Podstawowa nr 2 służyła dzieciom aż do 2003 roku.
Po likwidacji szkoły w budynku swoją siedzibę znalazł prężnie działający Miejski Ośrodek Kultury, Sportu i Aktywności Lokalnej - MOKSiAL w Szklarskiej Porębie. Warto śledzić naszą działalność , do dziś słychać tu dziecięcy śmiech, tak jak 126 lata temu.
W budynku jest sala plastyczna ,muzyczna, konferencyjna oraz pracownia ceramiczna wykorzystywana do wszelkich prac rękodzielniczych. Przy ośrodku działa świetlica dla dzieci, a także Klub Młodzieżowy.
Wszystkie wspomnienia są mile widziane: nazwiska nauczycieli, anegdoty, zdjęcia.
Przy MOKSiAL-u powstaje archiwum cyfrowe, które będzie gromadzić materiały związane z powojenną Szklarską Porębą. Zachęcam Państwa do dzielenia się informacjami nie tylko o tym miejscu.
Dla dociekliwych, historia szkolnictwa w telegraficznym skrócie
Szkolnictwo w dawnej Schreiberhau (dzisiejszej Szklarskiej Porębie) ma znacznie dłuższą i ciekawszą historię, niż mogłoby się wydawać. Pierwsze ślady nauczania sięgają czasów sprzed reformacji.
Już pod koniec XV wieku, kiedy w Dolnej Szklarskiej Porębie powstała kaplica (ok. 1488 r.), funkcję nauczyciela pełnił miejscowy kościelny. Edukacja miała wtedy głównie charakter religijny i była ściśle związana z życiem parafii.
Sytuacja skomplikowała się w okresie napięć wyznaniowych. Ewangelicy, pozbawieni możliwości nauczania przy kościołach, organizowali lekcje w ukryciu, często w prywatnych domach. Wspomina się m.in. Georga Liebiga, który potajemnie uczył dzieci w Brändach (ul. Kołłątaja , szkoła znajdowała się na strychu budynku w miejscu dzisiejszej hali sportowej). Było to zajęcie ryzykowne i słabo opłacane, dlatego nauczyciele często dorabiali w inny sposób.
Dopiero po odzyskaniu swobody religijnej zaczęto tworzyć bardziej zorganizowany system szkolny. Około 1742 roku można już mówić o jego wyraźnym funkcjonowaniu. Wtedy powstały dwie szkoły ewangelickie: kantorska (wiejska) oraz tzw. szkoła hutnicza, związana z rozwijającym się przemysłem szklarskim.
Szkoła kantorska początkowo mieściła się w prywatnych domach, później w budynku parafialnym. Z czasem objęła swoim zasięgiem rozległy teren , od Dolnej i Średniej Schreiberhau aż po okolice Złotego Widoku i pobliskie osady.
Szkoła hutnicza powstała przy hucie szkła w dolinie Weissbach. Początkowo lekcje odbywały się w domu nauczyciela, później w budynkach należących do huty (m.in. w domu dyrektora huty Franza Pohla). Była to szkoła „praktyczna”, dostosowana do potrzeb miejscowej ludności.
Ciekawym rozwiązaniem były tzw. szkoły wędrowne ,nauczyciel przemieszczał się między przysiółkami i prowadził zajęcia w różnych domach, zmieniając miejsce nawet co miesiąc. Tak funkcjonowały m.in. placówki w Brändach (okolice ul. Kołłątaja) czy Marientalu(Marysin).
W XIX wieku szkolnictwo zaczęło się stabilizować i rozwijać. Powstawały stałe budynki szkolne, rosła liczba nauczycieli, a szkoły obejmowały coraz więcej dzieci.
Przykłady:
-
szkoła w Strickerhäuser (Tkacze, dziś na terenie Czech) miała własny budynek już od 1824 roku, a obecny wzniesiono w 1897 roku,
-
w Marientalu (dzisiejszy Marysin) szkołę stopniowo rozbudowywano do placówki wieloklasowej (budynek na skrzyżowaniu ul. Turystycznej i 1 Maja),
-
w Dolnej Schreiberhau funkcjonowała zarówno szkoła katolicka (istniejąca jeszcze przed reformacją), jak i ewangelicka.
Pod koniec XIX wieku sieć szkolna była już dobrze rozwinięta. W wielu miejscach działały szkoły trzy i czteroklasowe, planowano zatrudnianie kolejnych nauczycieli, a edukacja stawała się coraz bardziej powszechna i uporządkowana.
Patrząc na tę historię, widać wyraźnie, jak bardzo szkolnictwo w Schreiberhau było związane z lokalnymi realiami ,religią, rozproszonym osadnictwem i przemysłem szklarskim. Od nauczania na strychach i wędrownych lekcji po pełnoprawne szkoły to droga, która dobrze pokazuje rozwój całej tej górskiej miejscowości.
Po wojnie funkcjonowało pięć szkół podstawowych. Dziś zostały dwie oraz jedna szkoła średnia.
Pozdrawiam
Sylwia Cybulska
#SzklarskaPoręba #BiałaDolina #SP2 #MOKSiAL #HistoriaMiasta #DawneCzasy #StaraSzkoła #SzkolneWspomnienia #LokalnaHistoria #Schreiberhau #DolnyŚląsk #Karkonosze #NaszeMiasto #TuByłoNaszeDzieciństwo #Wspomnienia #ArchiwumSpołeczne #HistoriaSzkolnictwa #StareZdjęcia #PodzielSięHistorią #PamięćMiejsca
